Terug naar het nieuwe

Cultuurshock: Ontwikkeling en transformatie in tijden van ‘nood’zaak!

Nou, eindelijk is ’t ie er dan: de noodzaak tot verandering. Niet altijd de fijnste weg, soms wel een effectieve. En wat ik vanaf de zijlijn ook overal terug hoor: iedereen beweegt. Sommigen heel hard vanuit passie en plezier. Sommigen ook heel hard, maar vanuit een moeten en ‘gedwongen door de omstandigheid’, een hele andere energie. Met ook een ander effect op langere termijn. Voor degenen die vanuit passie en plezier gaan ontwikkelen kan het voelen als ‘the sky is the limit’ en gaan los. Ook zij kunnen een grens gaan ervaren, zowel in zichzelf (uitputting) als door de omgeving (die niet net zo hard mee gaat). Ook dat kun je vooraf al in beeld brengen en met de juiste vragen en ondersteuning in goed vaarwater laten lopen. En voor de mensen voor wie dit echt een out-of-the comfortzone is, is het een hele krachtsinspanning om iets te doen wat ze spannend vinden omdat ze gewend zijn controle te hebben of op de vaardigheden te vertrouwen die ze al in huis hebben.

 

Terug veren naar het oude

De kans is groot dat er straks een terugslag komt omdat ze heel hard hebben gewerkt om iets te doen wat ze moesten doen, maar hun hart of vertrouwen nog ligt bij het oude……. Terug veren naar de oorspronkelijke toestand is dan de reactie. En daarmee worden de verschillen in teams mogelijk nog sterker (zichtbaar)!  Jitske Kramer (antropoloog) heeft hier deze periode van de Corona-virus een mooi inzicht over aangeleverd: de Corona Cultuurshock. Zo herkenbaar, ook voor de onderwijscultuur.

 

Zie hier de link naar een 2 minuten toelichting op het beeld hierboven.

Jitske Kramer heeft ook een uitgebreider thuiswerkseminar opgenomen. In een uur licht zij fantastisch toe waar we nu inzitten vanuit het perspectief van cultuur, de tussentijd en wat we daar als mensen wel en niet in (kunnen doen). Zo toepasbaar ook voor (culturen van) onderwijsteams en leiders daarvan! Voor deze webinar, klik hier. De webinar start vanaf minuut 40 en duurt een klein uurtje. Zeer de moeite waard!

 

Energieblokkade na heftige gebeurtenis

Wat kun je dan nu al doen om te voorkomen dat deze terugkeershock op een enigszins goede wijze wordt ingericht en ervaren?  Vanuit de kennis over hoe ingrijpende momenten in systemen kunnen leiden tot blokkades in de energie (trauma’s), hebben Philippe Bailleur en Leanne Steeghs een goed artikel geschreven.

Ik deel het idee dat er echt aandacht nodig is voor alles wat er de afgelopen tijd een rol heeft gespeeld in het omgaan met de nieuwe gedwongen situatie. Tijd nemen om de ervaringen, belevingen, feiten en emoties een plek te geven. Alles aan te kijken en te oogsten en te rouwen.

Vanuit mijn kennis en ervaring van teamontwikkeling, systemisch werk en veel ervaring heb ik een aantal vragen en oefeningen opgesteld die je kunt gebruiken in je eigen organisatie. Daarbij heb ik een onderscheid gemaakt tussen wat je individueel of met je eigen team kunt doen en wat je met leerlingen in een klas/groep kunt ondernemen.

Je kunt kiezen om mensen individueel te spreken en uit te nodigen tot reflectie of je kunt dit met het hele team doen. In ieder geval is het waardevol om de inzichten, ervaringen en opbrengsten ook met elkaar te delen. Dan maak je er een gezamenlijk verhaal van: dit is wat er in ons team speelt.

 

Individuele en/of teamgesprekken

Door deze gesprekken te voeren, kun je een stukje bewustwording versterken. Bewustwording van de eigen patronen, eigen bronnen, eigen manier van werken en wat daarin dan helpend was en/of belemmerend.  Ook kun je onderzoeken hoe iedereen daarin de volgende stap voor zichzelf ziet. Soms kan het ook al helpen door aan te geven hoe dat voor jou is, als schoolleider. Welke dilemma’s je zelf hebt (aandacht voor ieders uniciteit en ook de ontwikkeling van het onderwijs en hoe dat soms naadloos aansluit en soms ook niet). En ook duidelijk te maken: het gaat nooit meer worden hoe het was. Gewoon omdat de corona-tijd langer gaat duren dan we willen. Het vraagt dus echt om een beweging om voorbereid te zijn op snelle wijzigingen in de manier waarop je het onderwijs inricht.

In de individuele gesprekken / teamgesprekken kun je vragen naar:

  • Hoe komt de bewustwording van “het gaat nooit meer worden hoe het was” bij jou binnen? Hoe ervaar je die zin?
  • Wat is er mogelijk bij gekomen, wat er eerst niet was?
  • Wat heb jij gezien wat er bij leerlingen gebeurt? Heb je iets gesignaleerd in hun gedrag of in het contact met jou als leerkracht?
  • En wat heb jij bij jezelf gezien aan verandering in gedrag of denken?
  • Welke emoties heb jij ervaren in de afgelopen tijd? En hebben bepaalde momenten sterkere emoties opgeroepen dan andere? En waar in je lijf heb je die emoties ervaren? Wat gebeurt er bij de andere teamleden als iemand dit deelt?
  • Heb je voor jezelf bepaalde inzichten gekregen over hoe je bent omgegaan met deze situatie?
  • Wat zou je, in wat je nu anders hebt gedaan, wel vast willen houden in de toekomst?
  • Waar ben je heel trots op in wat je hebt gedaan of hebt bereikt?
  • Wat vond je het meest lastige? En hoe ben je daar mee om gegaan?
  • Wat heeft jou het meest geholpen in deze tijd? Dus welke hulpbronnen heb je ingezet? Zowel praktisch (collega’s, boeken, instructievideo’s op youtube, Teams, goeie afspraken met je partner, oppas geregeld) als terug kunnen vallen op je talenten of je persoonlijkheid.
  • Wat vind jij voor de komende periode het allerbelangrijkste om te gaan doen? En wat wens je dat je collega’s zouden gaan doen? En wat verwacht je de komende tijd van ons als schoolleiders?
  • Hoe heb je de plek van ouders ervaren in de tijd dat zij ook een deel van de onderwijstaken hebben overgenomen? Heeft dat jou sterker gemaakt? Of juist zwakker? Of is er een andere omschrijving van de relatie tot ouders?
  • Waar liggen nieuwe kansen in het geven van ons onderwijs, het omgaan met kinderen, de betrokkenheid van ouders, het omgaan met elkaar in het team en de begeleiding door je leiders?
  • Wat wil je wel en niet behouden van deze periode (cultuurshock)?

 

 

Aandacht voor de klas als systeem

Naast de aandacht voor de teamleden, is het net zo goed belangrijk om de aandacht voor de leerlingen te hebben. Zij vormen in feite ook een team. Ik hoor op veel plekken dat er de komende tijd veel aandacht zal zijn voor de binding van de groep. Een in mijn ogen goede zaak! Vanuit de systemische kennis van groepen en van de systemische pedagogiek, is er een aantal oefeningen die je kunt doen. Deze oefeningen zijn ontwikkeld in Denemarken, onder de noemer van PAF. Het doel is om dat wat er in een groep aan de orde is ook een plek te geven, waardoor kinderen zich ook vrij voelen om zich te ontwikkelen en te leren.

Oefeningen voor in je klas/groep

  • Mogelijk werk je met de halve klas of op een andere manier met een niet-compleet systeem zoals het was toen jullie voor het laatst bij elkaar waren als klas/groep. Het kan heel helpend zijn om de leerlingen die er niet zijn op dat moment, wel welkom te heten als deel van de groep (bijvoorbeeld ze wel op te noemen, kaartjes neer te leggen op de stoelen voor deze leerlingen). En op de andere dagen voor de andere leerlingen die er niet zijn. Zo sluit je iedereen in.
  • Leerlingen hebben twee keer een switch gemaakt: van een gescheiden school- en thuissysteem naar een geintegreerd school-thuis systeem en nu weer terug. School en thuis hebben andere regels, andere principes die als belangrijk worden gezien. Kinderen zijn sowieso loyaal aan hun eerste systeem, het thuis-systeem. Ze moeten nu zelf weer een onderscheid gaan maken. En daar kunnen jullie als leerkrachten een handje in helpen. Dat kan door bijvoorbeeld het maken van een tijdlijn van de afgelopen weken. Maak letterlijk een lange lijn in de klas met het moment voordat de scholen dicht gingen tot nu (en de komende dagen). Laat de leerlingen per dag of week hun herinneringen beschrijven en vertellen. Vraag ook door over hun gevoel bij de herinnering. Waar je dat hebt gevoeld in je lijf. Maak zo de lijn tot vandaag de dag. En ga dan elke dag even in op hoe het vandaag is voor ze.
  • Wat kan de leerlingen ook helpen om weer het onderscheid te maken tussen het thuis-systeem en het school-systeem? Je kunt met de leerlingen ervaringen uitwisselen wat thuis anders ging in het leren dan op school. En waar ze zich wel of niet prettig bij voelden. En hoe ze daar nu graag in de klas zelf anders mee om zouden willen gaan de komende tijd. Vraag de leerlingen naar de ideeen en laat ze dat ook uitvoeren.
  • Ook bij leerlingen kun je vragen wat zij vooral hebben geleerd de afgelopen weken, los van de lessen die ze vanuit school hebben gedaan.Waarin hebben zij mogelijk zichzelf verrast?
  • Wat hebben de leerlingen gemist in die weken? En hoe is dat om dat zo te ervaren? Hoe ga je er mee om of ben je ermee omgegaan?
  • Je kan elke ochtend starten met een hart-meditatie. Hiermee breng je de leerlingen en jezelf in een staat van ‘aanwezigheid’ en bij een punt van meer rust en tevredenheid. Dat straalt vervolgens uit in de omgang met elkaar gedurende de dag! Deze hart-meditatie staat ook online en kun je ook voor jezelf gebruiken natuurlijk!

Herhaal deze oefeningen een aantal keer de komende weken. Elke keer dat je erbij stil staat, komt er wel een oude ervaring van de afgelopen tijd of juist een nieuwe ervaring van deze dag bij.

 

Meer leren?

Op dinsdag 12 mei geef ik om 15.00 – 15.30 een zoom-sessie waarin je je vragen kan stellen en ik nog wat meer informatie kan geven over de oefeningen en tips die je zelf kunt toepassen. Meld je aan via:  marije@boostyboot.nl 

Ook verwijs ik je graag naar de tweedaagse Introductiecursus Systemisch werken in het Onderwijs en naar het geplande bezoek in november naar Denemarken om daar het PAF-concept te ontdekken en in werking te zien.

 

Inspiratie

Ik heb de afgelopen weken ook veel gelezen, nagedacht, gevoeld en ook de nodige gesprekken met anderen in mijn omgeving gevoerd over mijn eigen situatie, onze gezamenlijke of juist totaal andere ervaringen. En vaak ook met een professionele blik naar wat er nu gebeurt. Dat heb ik mogen doen met onder andere Teus van Zoest, Sander Galjaard, Femmy Wolthuis, Eva van Vugt, Roger Janssen, Bibi Schreuder, Leanne Steeghs en de verhalen en signalen die ik mocht ontvangen van schoolleiders en leerkrachten uit mijn netwerk en via social media.

En dit is de bijdrage die ik vanaf mijn plek van de zijlijn kan doen. Met diep respect voor wat ouders, leerlingen, leerkrachten en schoolleiders de afgelopen periode aan werk verzet hebben, grenzen verkend, geëxperimenteerd, zijn gevallen en weer zijn opgestaan, en nog een boeiende weg te gaan hebben!

 

Marije

06-21679941